De macht, de kracht en het effect van getallen
Het onderstaande verhaal staat vol met bron verwijzingen en feiten. Daardoor wordt het misschien niet prettig leesbaar, maar wel makkelijker controleerbaar. Dat is vaak de motivatie waarom artikelen en citaten cijfers noemen. Ze zijn verifieerbaar, het helpt een argument te onderbouwen en het heeft een effect op mensen waardoor men denkt dat de rest van een verhaal ook waar moet zijn…
Om de kern van het verhaal niet verloren te laten gaan in de verwijzingen stel ik die hier aan het begin alvast maar duidelijk:
Ik denk dat we in Nederland een software economie hebben om trots op te zijn. Met innovatie, met veel kennis, met groei en met een belangrijke economische waarde. Die waarde komt uit kennis, uit diensten en uit licenties. Deze bloeiende en belangrijke pilaar van de Nederlandse economie verdient het om in haar volledigheid te worden gestimuleerd. Een éénzijdige, populistische of niet goed onderbouwde benadering kan snel onomkeerbare nadelige consequenties hebben. Daarom pleit ik voor een gedegen, goede studie naar de totale Nederlandse software economie en om deze ook in de volle breedte te stimuleren.
Naar Fins voorbeeld
Het ministerie van Economische Zaken is er bij diverse gelegenheden en via verschillende media op aangesproken. Er moet een informatief, objectief en duidelijk beeld rond de Nederlandse software economie worden opgesteld. Software economie in de meest brede zin, dus alle bedrijfsmodellen: service, licentie, advertentie en meer. Soms is de oproep in discussies en vergaderingen gedaan, soms heel publiek. Zoals bijvoorbeeld door ICT Office vorig jaar:
"De Software~VOC gaat er bij het ministerie van Economische Zaken op aandringen om, naar Fins voorbeeld, jaarlijks de omvang en de economische betekenis van de sector productsoftware te onderzoeken."
Bron: http://ictoffice.nl/index.shtml?id=6116
En in een column op Digitaal Bestuur:
"De staatssecretaris zou daaraan voorafgaand samen met het programmabureau NOiV het initiatief kunnen nemen voor een onderzoek naar die softwaremarkt. Een nulmeting dus, naar Fins voorbeeld."
Bron: http://digitaalbestuur.nl/weblog/gelijk-speelveld
Hier wordt twee keer een onderzoek expliciet "naar Fins voorbeeld" genoemd. Finland doet namelijk jaarlijks een onderzoek naar haar eigen software economie:
The annual National Software Industry Survey is survey research project that provides information about the current state of the Finnish software industry. 2008 marks the eleventh year of the survey.
Bron: http://www.sbl.tkk.fi/oskari/index.htm
Het Finse voorbeeld, kan inderdaad een nuttig voorbeeld zijn. Misschien moet het aangepast worden, misschien moet het anders. Uitgangspunt zou denk ik wel moeten zijn wat het Fins rapport over 2007 in haar voorwoord schrijft:
This research study, which to our understanding is the only one addressing the software product industry as a whole, is used to assess the current state of the industry, especially in terms of growth and internationalization.
Bron: http://www.sbl.tkk.fi/oskari/AFSIS_08.pdf
Dat we een goed zoveel mogelijk feitelijk beeld van de Nederlandse software economie nodig hebben blijkt onder andere uit diverse "uitspraken met getallen. Er wordt wel geschreven en stelling genomen, maar kunnen we ons wel op correcte en goed onderbouwde getallen baseren?
Getal 1: 5,2 miljard
Een voorbeeld hierin is het getal "5,2 miljard" wat af en toe in media en politiek 'resoneert’. Bijvoorbeeld in deze column uit 2007:
"Volgens het Amerikaanse ministerie van Handel importeert Nederland per jaar zo'n 5,2 miljard dollar aan software ('Trends in the Dutch ICT Market')." en "We veranderen de markt van software-als-import-product naar de markt van dienstverlening-als-export-product."
http://www.livre.nl/columns/arjen-kamphuis/column-principes-praktijk-en-de-businesscase-31032007.html
Het staat er niet letterlijk, maar er lijkt een beeld te worden opgeroepen dat Nederland een netto importeur is van software licenties. Voor het cijfer 5,2 miljard dollar wordt verwezen naar een bron rapport 'Trends in the Dutch ICT Market'. Dat rapport zegt voor zover ik kon vinden op één plek inderdaad iets over “5,2 miljard dollar”:
The total hardware market amounted to USD 5.2 billion in 2001, showing a slight decrease over 2000.
Bron: http://strategis.ic.gc.ca/eic/site/imr-ri.nsf/eng/gr105304.html
En in dat in de column genoemde bron rapport staat dit over de software markt in Nederland:
The software market, estimated at about USD 3.3 billion in 2001, was the fastest growing segment in 2001 in the Information Technology sector. The Dutch software market grew by about 13 percent in 2001 and trade sources forecast growth figures of 10-12 percent for 2002. The total Dutch software market reportedly consisted of about 30 percent tools, 40 percent applications software and 30 percent systems software.
(...)
Some 65-70 percent of software products available in the Netherlands reportedly are imported. The United States is by far the largest supplier, followed by European software producers in Germany, the United Kingdom and France.
Bron: http://strategis.ic.gc.ca/eic/site/imr-ri.nsf/eng/gr105304.html
Ik haal daarmee de in de column genoemde 5,2 miljard dollar aan software import niet uit de vernoemde bron. Het zou op basis van de cijfers in het bron rapport ongeveer 2 miljard dollar aan import en 1 miljard aan nationaal geproduceerde software zijn. Als er dan geen bron is voor “5,2 miljard” is het dan misschien slechts een persoonlijke inschatting?
Wij hebben voor Nederland als community wel eens de schatting gemaakt dat de Nederlandse besteding aan buitenlandse softwarelicenties een bedrag is van € 5,2 miljard! Dat is 1% van ons bruto nationaal product! Dat is dus geld dat elk jaar uit Nederland verdwijnt naar Amerika via de Ierse staatskas, want die krijgen de winstbelasting en zelfs dat krijgt de Nederlandse samenleving niet.
Bron: http://www.nn-open.nl/Members/dokter/verslag_cie_b-f_dd_21-02-2007-sectie9.pdf/at_download/file
Het lijkt inderdaad meer een inschatting dan een goed onderbouwd getal. Een aanbeveling, zoals in de genoemde column, om Nederland van een "software als import product"-markt naar een "dienstverlening als export product"-markt te sturen zou van zeer goed onderbouwde argumenten moeten worden voorzien. Argumenten die aangeven dat Nederland inderdaad economisch niet kan groeien of op dit moment geen (economisch) voordeel bereikt uit die (in 2003 blijkbaar 1 miljard dollar grootte) nationale software ontwikkelende economie.
Het getal van 5,2 miljard lijkt sinds de eerste citering vervolgens een eigen leven te hebben gekregen:
"Vendrik benadrukt dat de kamer in 2002 'unaniem een opdracht heeft gegeven' aan het kabinet om werk te maken van open standaarden en open source. Hier is echter weinig van terecht gekomen. Het debat over open source gaat niet alleen over standaarden, aldus Vendrik, maar ook over democratie en economie. Jaarlijks geeft de overheid 5.2 miljard euro uit aan software licenties alleen"
Bron: http://woss.groenlinksweblog.nl/blog/2007/03/21/algemeen_overleg_ez_over_de_motie_vendrik
Deze uitspraak is bijzonder: hier is de stellingname dat de Nederlandse overheid zelf jaarlijks 5,2 miljard (en nu in Euro's?) aan software licenties uitgeeft. Drie jaar voor deze stelling van Groen Links, sprak de Nederlandse markt onderzoeker MarketCap nog over een bedrag 2,267 miljard euro voor de totale ICT uitgaven. Dus software licenties, services en hardware bij elkaar.
De totale ICT uitgaven van de Nederlandse overheid zullen naar schatting in 2004 circa € 2,267 miljard bedragen, dit is een stijging ten opzichte van 2003 met ca. 7%. Overall ruim 38% van de overheids ICT-budgetten zal besteed worden aan het inhuren van services (dienstverlening). Een groot deel van de eigen, intern ontwikkelde software, zal vervangen worden door standaard (applicatie) software of zal vanaf 2004 extern beheerd gaan worden (managed services).
Bron: http://www.marketcap.nl/img/cms/doc/Persbericht%20MarketCap%20-%20Overheid%207%20procent%20meer%20ICT%20besteding%202004%20-%209jan%2004.pdf
Voor de software uitgaven stelt Marketcap dat deze 617 miljoen euro bedragen in 2004 en 618 miljoen in 2003. Dat zijn hele andere bedragen dan de genoemde "5,2 miljard euro aan software licenties alleen". Misschien is er sprake van segmentatie binnen de overheid maar daar zou ik dan wel meer van willen weten.
Een andere website vond de 5,2 miljard per jaar aan software licenties bij de overheid waarschijnlijk ook niet realistisch en verwerkt het als volgt:
"Op 20 november 2002 heeft de tweede kamer de motie Vendrik aangenomen, die de regering oproept om open source software en open standaarden te gebruiken, maar Vendrik (GroenLinks) heeft moeten constateren dat daar sindsdien bedroevend weinig mee gebeurd is. Sijndsdien heeft de overheid 5,2 miljard euro aan software-licenties betaald. "
Bron: http://informatiepartij.a.wiki-site.com/index.php/Overleg:Open_Source
Nu wordt de genoemde 5,2 miljard euro blijkbaar gezien als een cummulatief bedrag tussen het indienen van de motie Vendrik in 2002 en het moment van het schrijven van dat artikel in 2007…
Getal 2: 1,7 miljard
Een ander “populair” getal inzake de Nederlandse software economie is "1,7 miljard". Dit cijfer staat dan voor de waarde van de software-licentie export in Nederland. Bijvoorbeeld bij ICT Office:
"Nederland is een software exporterend land. “Nederland stond in 2004 met een exportwaarde van 1,7 miljard dollar aan software op de vierde plaats op de wereldranglijst”, aldus Chris Ouwinga, CEO Unit4Agresso en bestuurslid ICT~Office."
Bron: http://ictoffice.nl/index.shtml?id=6116
En 1,7 miljard wordt ook genoemd bij ICT Regie:
"Wellicht denkt u dan dat Nederland wat voorstelt op hardwaregebied, maar dat we met de export van software toch wel behoorlijk zullen achterblijven. Ook dat wordt door hetzelfde rapport gelogenstraft: met een uitvoer aan software-goederen van bijna 1700 miljoen dollar staat Nederland in 2004 mondiaal op de vierde plaats. De Nederlandse software-import is ongeveer de helft daarvan."
Bron: http://www.ictregie.nl/index.php?pageId=26&blogId=86
We mogen veronderstellen dat het OECD IT Outlook rapport 2006 (OECD INFORMATION TECHNOLOGY OUTLOOK 2006) de bron is van de genoemde 1,7 miljard aan Nederlandse software export. Dit rapport probeert een inventarisatie van de import en export waarde van de software licenties per land te doen. Het rapport is voorzichtig en geeft in de tekst direct aan dat het erg moeilijk is een goed beeld te krijgen van de werkelijke waarde van import en export aan software licenties. Onder meer vanwege de complexiteit in rapportage van electronisch gedistribueerde licentie software. In het rapport staat Nederland vermeld met een netto export waarde voor software licenties:
- 2004 Export: 1.663 miljoen us$ dollar
- 2004 Import: 837 miljoen us$ dollar
Bron: http://www.oecd.org/document/10/0,3343,en_2649_33757_37486858_1_1_1_1,00.html
De 1,7 miljard dollar lijkt mij gebaseerd op die 1.666 miljoen dollar. Daarmee een netto export waarde van betaalde software licenties vanuit Nederland van 826 miljoen dollar. Een update van dit Outlook rapport uit 2008 schrijft onder meer in een tabel (op pagina 128) dat Nederland in 2006 voor 1,581 miljard dollar aan software heeft ge-exporteerd, tegenover 886 miljard aan software import, nog steeds een suggestie voor een netto export waarde aan betaalde software licenties. Maar OECD stelt zelf al in het rapport dat dit getal als een indicatie gezien moet worden en de werkelijke bedragen wel eens anders kunnen zijn.
Getallen
Beide getallen lijken een eigen leven te leiden en worden te pas, te onpas, soms wel correct en soms niet correct gebruikt. Ze passen bij de lijn van argumentatie die de auteur graag wil overbrengen en soms wordt een getal gebruikt om de indruk te wekken van goed onderzoek. Mijn stelling is dat we dat goede onderzoek naar de Nederlandse software markt nog moeten gaan doen. En dat we tot die tijd in ieder geval voorzichtig moeten zijn met het draaien aan knoppen van een potentieel belangrijke (in)direct onderdeel van de Nederlandse economie. En dus nog een keer de stelling en het verzoek: laten we een breed onderzoek doen naar de Nederlandse software economie, en laten we daarbij goed kijken naar het Finse voorbeeld.