Microsoft logo
englishen

Spelenderwijs revalideren

De opkomst van technologie in de zorg

De zorg verandert, en niet in de laatste plaats door technologie. Het verhaal van Truus den Hollander staat symbool voor die veranderingen. Een verhaal over een zeventiger die in haar revalidatieproces dankzij innovaties wordt uitgedaagd en gestimuleerd om net dat stapje extra te zetten.

scroll
Lees verder... De situatie

De situatie

In een paar seconden kan alles anders zijn. Truus (73) en Aad (78) den Hollander weten er alles van.

Op haar tweewieler tijdens de Fiets4Daagse en in looppas tijdens een wandelvakantie met vrienden; Truus den Hollander straalt op foto’s die nog niet eens zo lang geleden zijn gemaakt. Hoe anders is het nu. Ze verplaatst zich met een rollator. Ze is al verder dan ze een paar maanden geleden was, maar de actieve vrouw die ze vroeger was, is ze nog niet.

“Ik schrok me te pletter, daar lag ze op de grond”

Terug naar begin 2015. Aad den Hollander hoort een harde klap, gevolgd door een lange stilte. “Ik schrok me te pletter”, vertelt de voormalige eigenaar van een kruidenierswinkel. “Daar lag ze op de grond. Taal noch teken gaf ze. Ze had van die grote ogen, maar ze zag niks. Ik heb 112 gebeld.”

In het ziekenhuis worden een gebroken neus en een gebroken jukbeen geconstateerd. Maar er blijkt meer aan de hand te zijn met Truus. Die val is niet haar eerste. “Ze was al vier of vijf keer zomaar uit het niets gevallen en ook al een paar keer in het ziekenhuis beland”, vertelt haar echtgenoot. “Steeds weer spraken ze over hartritmestoornissen.”

Na die laatste val komt Truus niet meer zo snel uit het ziekenhuis. Ze wordt geopereerd aan een ‘kronkel in haar darmen’, vertelt ze. “Dat is waarschijnlijk de oorzaak geweest van bloeddrukschommelingen waardoor ik soms wegviel. Ik voelde niets aankomen en dan lag ik ineens ergens.”

De cijfers

Het verhaal van Truus staat niet op zichzelf. Naarmate de leeftijd stijgt, neemt de kans op ongevallen en aandoeningen toe. Dat blijkt uit verschillende onderzoeken.

Recent onderzoek van de NOS wijst uit dat het aantal ouderen dat zich meldt op een van de spoedeisende hulpposten (SEH) in Nederlandse ziekenhuizen structureel is toegenomen. Twee derde van de hulpposten geeft aan dat er meer mensen van 75 jaar en ouder langskomen. Voorbeeld: het AMC in Amsterdam signaleert sinds 2012 een toename van ruim 15 procent.

Infographic: steeds meer ouderen opgenomen in het ziekenhuis

Stijgend aantal valongevallen onder ouderen

Valongevallen zijn de meest voorkomende oorzaak van letsel door een ongeval bij ouderen, blijkt uit informatie op de website van Stichting VeiligheidNL. Het aantal ouderen dat moet worden behandeld na een valongeval stijgt de komende jaren verder.


Infographic: toenemende vergrijzing

Toenemende vergrijzing

Een van de oorzaken is de toenemende vergrijzing. Nederland telt 16,8 miljoen inwoners en bijna 40 procent hiervan is tussen de 40 en 65 jaar. De laatste jaren is het aantal ouderen al flink toegenomen.


Infographic: resterende levensverwachting

Toenemende levensverwachting

Niet alleen het aandeel ouderen steeg, ook de levensverwachting is toegenomen. De resterende levensverwachting op 65-jarige leeftijd steeg tussen 1950 en 2012 bij mannen van 14 naar 18 jaar en bij vrouwen van 15 naar 21 jaar.

In 2030 heeft iemand van 80 jaar een levensverwachting van nog ruim 10 jaar.

De trend zet alleen maar door. In 2030 hebben 65-jarige mannen en vrouwen naar verwachting respectievelijk 2,2 en 1,3 jaar langer te leven dan nu. Tegen die tijd heeft iemand van 80 jaar een levensverwachting van nog ruim 10 jaar, meer dan een jaar hoger dan nu. Ook daarna blijft de levensverwachting toenemen: voor 65-jarigen met ongeveer 1,2 jaar en voor 80-jarigen met ongeveer 0,7 jaar per decennium.

De toename in levensverwachting kan voor grofweg 50 procent worden toegeschreven aan een betere zorg. Twee derde van de toename in levensverwachting sinds 2002 is het gevolg van een daling in de sterfte onder 65-plussers. Uit onderzoek blijkt dat de toename deels is veroorzaakt door intensiever zorggebruik door ouderen.

Langer zelfstandig wonen

Dat mensen ouder worden en vitaler blijven dan vroeger heeft ook tot gevolg dat ze langer zelfstandig blijven wonen. Dat wordt bovendien gestimuleerd door de overheid.

Volgens Theo de Vries , bijzonder hoogleraar toekomststudies gezondheidszorg aan de Universiteit Twente, is het niet bewezen dat langer zelfstandig thuis wonen beter is voor ouderen, maar is het een feit dat het in de toekomst steeds vaker voorkomt. “En technologie is dan een methode om ervoor te zorgen dat mensen zich beter voelen in hun eigen omgeving.”

“Ouderen kunnen heel goed omgaan met ICT”

Daarbij is het volgens De Vries belangrijk om ‘de mensen centraal te stellen’. “De vraag moet niet zijn wat we kunnen ontwikkelen, maar: waar hebben mensen last van en hoe kan technologie hierbij helpen? Het gaat dan niet alleen om bijvoorbeeld COPD, hartfalen en kanker, maar ook om eenzaamheid en depressies. Want dat laatste komt juist veel voor bij ouderen die langer thuis wonen in plaats van in een bejaardentehuis, tussen leeftijdgenoten en met gespecialiseerde zorg.”

Als voorbeeld van een bedrijf dat hier goed op inspeelt, noemt de hoogleraar Focus Cura. De organisatie ontwikkelt technologische innovaties voor de zorg, waaronder sleutelsystemen, de SOSAlarmApp en medicatiebegeleiding op afstand. De techniek is volgens De Vries vaak heel eenvoudig. “Het gaat er meer om hoe je het toepast.”

Veel innovaties voor ouderen worden verzonnen door jonge mensen, ziet de hoogleraar. “Het is dus heel belangrijk om goed te testen of het werkt voor de doelgroep. Het moet ook niet infantiel worden. Ouderen kunnen heel goed omgaan met ICT, dat wordt nog weleens onderschat.”

Serious games

Innovaties kunnen het leven van ouderen makkelijker en beter maken.

Terug naar Truus den Hollander, die nadat ze enige tijd door heeft gebracht in het ziekenhuis naar Centrum Geriatrische Revalidatie Zorg tante Louise-Vivensis gaat. “Ik neem ze zo niet mee naar huis”, zegt haar man tegen de artsen als ze uit het ziekenhuis wordt ontslagen. “Ik sliep niet meer ’s nachts, was bang dat ze ineens weer op de grond zou liggen als ze thuis zou komen”, verklaart hij. “Ik vond het belangrijk dat ze eerst wat steviger in haar schoenen zou staan.”

In het revalidatiecentrum loopt Truus met een rollator en fietst ze op een apparaat. “Dan keek ik tegen een muur aan.” Niet echt inspirerend, zegt de vrouw die altijd zo genoot van wandelen en fietsen door stad en natuur.

“Dan keek ik tegen een muur aan.” Niet echt inspirerend, vond de vrouw die altijd zo genoot van wandelen en fietsen door stad en natuur.

Ouderen op een leuke manier motiveren om fit en gezond te blijven, is precies wat Maaike Dekkers-Duijts voor ogen had toen zij haar bedrijf SilverFit opstartte. “Ik zag aan mijn oma hoe het ouderen verging. Als je met pensioen gaat, is het tijd voor leuke dingen. Totdat je iets gaat mankeren. Het kost ouderen vaak meer tijd om hun leven om te gooien of juist weer op te pakken”, vertelt ze.

Dekkers-Duijts sloeg de handen ineen met Joris Wiersinga, die in zijn vrije tijd bordspellen ontwikkelde. Zij droomde ervan iets te doen in de ouderenzorg, hij opperde het idee om spellen te ontwikkelen. “Een soort Wii”, legt Dekkers-Duijts uit. “Maar dan op een ander niveau en makkelijker in gebruik.” Niet veel later was daar al het eerste product van SilverFit, een spelcomputer gericht op de grove motoriek.

“Een soort Wii, maar dan op een ander niveau
en makkelijker in gebruik.”

Hoe het werkt: SilverFit is een systeem waarmee ouderen virtueel kunnen trainen. De belangrijkste oefeningen voor de grove motoriek zijn vertaald in spellen. De Kinect – een driedimensionale camera – registreert de bewegingen; een controller vasthouden is dus niet nodig. Het bedrijf heeft intussen meerdere producten op de markt gebracht, waaronder de Newton (krachttraining) en de Mile (fietsen). Dekkers-Duijts: “We ontwikkelen alles in samenwerking met therapeuten en houden testsessies met ouderen.”

“Normaal keek ik naar de teller, nu dacht ik: dat is die straat!”

Truus den Hollander komt in het revalidatiecentrum in aanmerking voor oefenen met de SilverFit en de SilverFit Mile. Er gaat een wereld voor haar open. “Ik zag tijdens het fietsen op het scherm voor me mijn woonplaats Bergen op Zoom. Het was alsof ik zelf weer door de stad fietste. Normaal keek ik naar de teller, nu dacht ik: verrek, dat is die straat! En zag ik mensen door de winkelstraat lopen. Ik fietste zelfs door Giethoorn, waar we vroeger veel hebben gekampeerd. ‘Leuk, zien we dat ook nog eens’, dacht ik toen.”

“Op dat andere apparaat moest ik mollen vangen of groente scheppen”, vervolgt ze. “Die spellen zorgden ervoor dat je niet alleen lichamelijk bezig was, maar ook met je geest. Leuk was het en het ging ook veel beter dan toen ik nog de gewone oefeningen deed. Mijn therapeut zei zelfs tegen me: ‘Je hoeft niet de hele dag met die apparaten bezig te zijn hoor’. Alle patiënten vonden het leuk. Als je tijd erop zat, moest je ook echt stoppen want dan stond er alweer een ander klaar.”

Plezier in oefenen

Bewegen is belangrijk. In een revalidatieproces, maar ook preventief.

Plezier hebben in oefenen is heel belangrijk, weet bewegingswetenschapper Marjolein Smit. “Na een beroerte of ongeval is het belangrijk om te blijven bewegen. Hoe meer en hoe vaker, hoe beter voor de revalidatie. Maar ouderen zijn moe en trainen doet soms gewoon pijn. Een spel spelen, zorgt ervoor dat de focus wordt verlegd. Op de korte termijn levert het die mensen een hoge topscore of een virtuele bos bloemen op, maar op de lange termijn veel meer. Dan gaan ze rechter lopen of zijn ze beter in balans.”

Silverfit in de woonkamer
Aad, de man van Truus

Smit haalt het beweegbeleid aan. Sinds dit jaar beoordeelt de Inspectie voor de Gezondheidszorg (IGZ) zorginstellingen voor ouderen op wat ze aan bewegen doen. Uit onderzoek is gebleken dat driekwart van de bewoners in die instellingen te weinig beweegt. “Professor Erik Scherder, hoogleraar klinische neuropsychologie aan de Vrije Universiteit, benadrukt in zijn lezingen ook het belang van bewegen voor de motoriek en het geheugen. Niet alleen bij het revalideren, maar ook preventief”, zegt Smit. “Mensen hebben soms de neiging om maar te blijven zitten om te voorkomen dat ze vallen, maar de truc is juist blijven trainen.”

Fysiotherapeut Laurens Bakx begeleidde Truus den Hollander tijdens haar revalidatie. “Het heeft een grote impact op iemand als je zoals mevrouw Den Hollander van zelfstandig naar hulpbehoevend gaat. Haar grootste wens toen ze bij ons kwam, was dan ook weer functioneren zoals voorheen. Zichzelf kunnen redden, thuis met haar man. Op dat moment zat ze nog veel op bed en moest er iemand met haar mee als ze ging lopen.”

Bakx besloot de SilverFit in te zetten in het revalidatieproces van de zeventiger. “Mevrouw Den Hollander vond het leuk en pakte het goed op. Dat merk ik overigens ook bij andere patiënten. Het is laagdrempelig doordat je de fysieke en cognitieve niveaus kunt aanpassen, en uitdagend tegelijkertijd.”

“De therapietrouw en de inzet zijn groter bij cliënten die trainen met serious games”, legt Bakx uit. “Mensen durven net iets verder te gaan in het spel dan ze normaliter durven. Het motiveert ze en daardoor gaan ze sneller vooruit. Dat kan de ligduur verkorten en dat is voor de organisatie fijn, maar ook voor de mensen zelf. Uiteindelijk wil iedereen het liefst naar huis en daar indien nodig verder revalideren.”

Thuis verder revalideren

Apparaten worden dankzij razendsnelle ontwikkelingen steeds slimmer en kleiner. Daarmee wordt revalideren op andere plekken dan in een speciale ruimte van een verpleeghuis steeds makkelijker.

Thuis of op de kamer in een verpleeghuis revalideren, kan sinds kort ook met SilverFit. Programmeur Roy Triesscheijn heeft hiervoor de Home ontwikkeld, een kleinere versie van de standaard SilverFit. “Dit is een combinatie van de Surface Pro 3, een tablet, en de Kinect-camera. Samen zijn ze klein, krachtig en snel genoeg om de beelden te verwerken.”

“Als mensen naar huis gaan, missen ze de oefeningen...”

De Home is ontwikkeld omdat de vraag naar mogelijkheden om thuis of op de kamer in het verpleeghuis te oefenen zo groot was. “Als mensen weer naar huis gaan, missen ze de oefeningen. Terwijl het juist voor die groep zo gezond is om te blijven bewegen”, weet de programmeur, die regelmatig in verzorgingshuizen komt om te zien hoe mensen met de SilverFit-producten werken.

De spellen in de Home kunnen alleen zittend worden uitgevoerd. Immers, thuis is er niet altijd een therapeut bij en een ongeluk zit in een klein hoekje. “We horen al wel van fysiotherapeuten dat ze de Home meenemen op huisbezoek, zodat ter plekke met behulp van de therapeut kan worden getraind. Dat is fijn voor ouderen. Het grappige is dat wij van tevoren niet eens aan die manier van toepassen hadden gedacht.”

Efficiënt klantcontact

Tijd en aandacht voor cliënten is belangrijk. Dankzij nieuwe technologische ontwikkelingen kan dit steeds efficiënter.

Hoogleraar Theo de Vries ziet dat steeds meer innovaties zorg op afstand mogelijk maken. Prettig voor de cliënt zelf, maar net zo goed voor de zorginstelling die personeel nog efficiënter kan inzetten. Het aantal bezoeken wordt gereduceerd, terwijl cliënten nog beter worden gemonitord.

Minder bezoeken, meer monitoren

“Kunnen we straks voorspellen wanneer er een crisissituatie optreedt bij een alleenwonende 80-plusser? Het antwoord is ja”, zegt De Vries. “Je kunt sensoren toepassen in apparatuur, waardoor veranderingen in het leefpatroon van de oudere kunnen worden gesignaleerd. Als men opmerkt dat iemand heel veel plast, kan dat een teken zijn om even langs te gaan.”

Hij geeft nog een voorbeeld: een gps-systeem in de kleding van een demente bejaarde, zodat men die persoon kan vinden als hij gaat ronddwalen. “Je zit alleen met de privacy-wetgeving. Je moet de privacy van die ouderen kunnen waarborgen, maar dat is mogelijk.”

Efficiënt klantcontact door technische innovatie

Toekomst

Technologie in de zorg wordt booming. We gaan meer zelf checken en daarbij krijgen we hulp van apparaten die nu nog alleen door professionals worden gebruikt.

Futuroloog Marcel Bullinga voorspelt een explosie aan technologie in de zorg en vooral op het gebied van serious games. “De kracht ervan is dat de grens tussen sporten en gezondheid vervaagt. En dat is gunstig, want dan is de kans ook groter dat het aanslaat.” Al die technologie heeft volgens hem nog een voordeel: het levert een schat aan digitale informatie over de gezondheid van mensen op. “Daardoor handelt een therapeut straks op een rijkere basis dan nu.”

Deskundigen zijn het erover eens: technologie kan onze zorg verbeteren, als er maar goed wordt nagedacht over het implementeren van de innovaties. “We hebben in Nederland hele goede zorg, maar wel de op een na duurste ter wereld. Dat komt doordat de bestaande manieren van zorg bieden heel duur zijn. Technologie kan zeker zorgen voor een kostenbesparing, doordat er minder personeel nodig is en mensen meer het heft in eigen hand gaan nemen.”

“Ze willen in een oogopslag kunnen zien
en snappen of ze goed bezig zijn.”

Dat is ook een trend die Bullinga signaleert: ‘doe-het-zelf-zorg’. “Reguliere zorg is duur en het duurt vaak lang voordat iemand bij de aangewezen therapeut terechtkan. Mensen willen zicht hebben op hun eigen gezondheid en prestaties en daarvoor worden steeds meer tools ontwikkeld. Ze willen in een oogopslag kunnen zien en snappen of ze goed bezig zijn. Op het moment dat men erin slaagt om de koppeling te maken tussen zorg op afstand en medische dossiers wordt het echt groot.”

Professionele apparaten worden volgens de futuroloog amateurapparaten. “Ze worden kleiner, krijgen een helderder interface en worden betaalbaarder. Hoe simpeler, hoe makkelijker het wordt om die tools thuis te gebruiken.”

De cliënt

Weer vooruitkijken, dromen en plannen maken.

Truus den Hollander is alweer een aantal maanden thuis. Haar man vindt het heerlijk dat ze weer samen zijn, maar is vooral blij dat zijn vrouw tijdens haar revalidatie flinke stappen heeft gezet. “Het was nog mooier geweest als we zo’n apparaat thuis hadden gehad, zodat ze ook hier kan blijven oefenen. Want dat zou goed voor haar zijn.”

“Ik ben verder dan ik een half jaar geleden had kunnen denken”

Aad den Hollander gaat weer met een gerust hart slapen. En voorzichtig maakt het paar weer plannen voor de toekomst. “Fietsen was ons leven, maar dat gaat nog niet. Te gevaarlijk. Eerst moet ze nog beter leren lopen. We kunnen dan misschien die vrienden van ons niet meer bijhouden, maar dan gaan we wel samen op wandelvakantie. Nu niet, maar hopelijk volgend jaar weer.”

Truus vult aan: “Ik ben in elk geval al een stuk verder dan ik een half jaar geleden had kunnen denken.”

Het klantverhaal van SilverFit is voor Microsoft Nederland het eerste verhaal dat op deze wijze is gemaakt, geïnspireerd door Microsoft Stories. Achter elk product, project of merk schuilt ook een persoonlijk verhaal. Het verhaal over Truus is een voorbeeld van een verhaal over technologie vanuit de beleving van de mensen erachter. We hebben we geëxperimenteerd met de inhoud en de vorm door te kijken naar de verhouding tussen tekst, beeld en geluid. We nodigen je uit om je reactie of vragen naar ons te e-mailen.